Dad’s $0.02 on the Armenian Genocide (Guest Post)

armenian_genocide_intent_to_destroyA couple of years ago, on the 20th anniversary of the Serbian massacre in Srebrenica, Bosnia, I wrote about the Bosnian Genocide of 1992 – 1995 when a quarter of a million Bosniaks were wiped out, tortured and imprisoned in concentration camps. (Another 200,000 fled or were unaccounted for). In the middle of Europe. At the end of the 20th century.

What astonished me then, as well as now, was how few people in general (and Americans in particular) seemed to remember the horrible tragedy, a mere 20 years after it happened. Equally few remembered Kosovo. The same year the world commemorated the 70th year liberation of Auschwitz with the famous cry “Never Again”, we were already forgetting much more recent history.

It DID happen again. And again.

Before the Jewish Holocaust, there was the Armenian Genocide. Hitler famously used people’s collective short attention spans when he scoffed “Who today remembers the Armenians?” in preparation for his “Final Solution”.

Yesterday, my father (who is a World War II expert historian and has once before achieved near rock-star status among the readers of this blog) wrote me a letter about the Armenian Genocide, which was recently portrayed in a movie starring Christian Bale, “The Promise”. (Since we couldn’t see it in the theatre, we saw “The Zookeeper’s Wife” instead – an excellent family film that follows the Nazi invasion of Poland and a family that rescued over 300 Jews.) I would have like to be able to review “The Promise”, but as it highlighted a tragic part of history (still denied by the Turkish government), I decided to share his letter instead.

At one Armenian center after another, throughout the Ottoman Empire, on a certain daye (and the dates show  sequence), the public crier went through the streets announcing that every male Armenian must present himself forewith at the government Government building….The men presented themselves in their working clothes, leaving their shops and work-roos open, their plows on the fields, their cattle on the mountainside. When they arrived, they were thrown without explanation into prison, kept in batches, roped man to man along some southerly or southeasterly road. They had not long to ponder over their plight for they were halted and massacred at the first lonely place off the road.

– Viscount Bryce, “The Treatment of Armenians”, 1916

“Marie –

Even though we’re not seeing “The Promise” today, I’ve written down a few observations about the Armenian Genocide 1915 – 1921, which cost 1 ¾ million Armenians, of both sexes and all ages, their lives.

Although Armenians in the Ottoman Empire were under the rule of the Ottoman (Turkish) Sultanate, from the time of the fall of Constantinople in mid-15th century they and the Jewish population had been not only tolerated by the Muslim government but often their administrative talents had been recognized and appreciated. A number held posts of importance in the Ottoman Empire’s governmental bureaucracy, without their Christian religion being an impediment in any way.

So too it was in Moorish Spain – El Andulus; today’s Andalusia, where the Muslim government scrupulously respected the freedom of religion of the Christian and Jewish communities (“millets”) recognized, along with Muslims, as “Peoples of the Book”.

I don’t fully understand, in light of the above, just why the Armenian Genocide took place when and where it did. Perhaps the fact that the Ottoman Turks allied with Germany and the Austro-Hungarian Empire in WWI, AND the part of historic Armenia, north of Ararat, was coming under Russian-Leninist influence in 1917-1919 had something to do with it. [Even in 1946-47, Stalin made threats against Turkey hinting at a possible invasion. The Turkish reply? In effect: “Come if you dare, but be prepared to pay a terribly high price.”  “Uncle Joe” Stalin backed down.]

Turk_official_teasing_Armenian_starved_children_by_showing_bread,_1915_(Collection_of_St._Lazar_Mkhitarian_Congregation).jpg
Turkish official tormenting starving Armenian children with bread

A book on the Armenian Genocide: The Slaughterhouse Province (“Vilayets” in Turkish) came out, I think about 25 years ago. Available from Worcester Public Library – the main one downtown. Its impact in part, and its credibility derive from the fact that the U.S. Consul to the Ottoman Empire, Henry Morganthau, Sr. and his Armenian “manservant” left the country with a number of photos of murdered Armenians – men, women and children – by the hundreds, especially in northeastern Turkey, around Lake Van. Morganthau, of course, had diplomatic immunity, which enabled him to avoid any kind of luggage search when the two men exited Turkey.

Dr. Deranian, a friend of mine, now deceased, gave me the enclosed photocopy – sorry about the rather poor reproductive quality! He urged me, years ago, to become better informed about the Armenian tragedy. I regretfully assured him that my hands were completely full with my years of “total immersion” in the Holocaust. I think he understood.

Final note: Abe S., (“Uncle Abe” to you three kids) was one of the lucky ones – his parents escaped to Smyrna (now Izmir) on the Ionian Coast where he was born in 1923, then coming to NYC as a small child.

HAPPY MOTHER’S DAY!!

~ Dad”

Advertisements

“Shoqja ime e ngushtë sapo u shtrua në spital. Si mund ta ndihmoj?”

spital

Nga Marie O’Toole

(“Ilira”, Maj 2017). Perkthues: Elson Farka. (Lexoni në anglisht ketu).

Të gjithë ne, në një moment të jetës, kemi pasur një mik apo të afërm në spital. Ndonjëherë është pikërisht fillimi i papritur i sëmundjes ai që i lë anëtarët e familjes së pacientit në një situatë të pakëndshme. Herë të tjera, një aksident fatkeq mund të çojë në muaj të tërë me trajtime dhe terapi fizike. Pavarësisht situatës, në fatkeqësi të tilla mjekësore, miqtë dhe familja janë ata që i duam më shumë pranë vetes. Cilat janë disa mënyra praktike si të tregohesh një “mik i vërtetë” kur një person i dashur për ty është sëmurë ose i plagosur?

Gjatë vizitës në spital

Të qenit vetëm në spital është shpesh e frikshme dhe pothuajse gjithmonë e mërzitshme. Ti me siguri dëshiron të vizitosh shoqen tënde, por si fillim informohu me rregullat e spitalit për vizitorët (orari i lejuar; nëse ajo është në reanimacion, nëse ajo mund të takojë vizitorë). Nëse shoqja jote sapo ka lindur fëmijë, sigurohu ta pyesësh për dëshirat e saj para se ta vizitosh – jo të gjitha nënat e reja duan vizitorë në spital, dhe preferojnë më shumë vizitat sapo ato të kthehen në shtëpi me foshnjat e tyre.

Tri gjëra që duhet të mbash mend kur të shkosh për vizitë në spital:

  • Respekto kohëzgjatjen e vizitës

Në varësi të gjendjes mjekësore të shoqes tënde, ajo mund të ketë nevojë për më shumë pushim sesa mendon ti, dhe mund të mos jetë e aftë të përqendrohet në bisedë për një kohë të gjatë. Kjo është veçanërisht e vërtetë në rastet me sëmundje të rënda, ose nëse shoqja jote po merr mjekim për dhimbjen, e cila mund të shkaktojë përgjumje ekstreme. Nëse ajo është në të njëjtën dhomë me një paciente tjetër, mos qëndro më gjatë se një orë sepse vizitat e gjata e bëjnë të vështirë që ajo të pushojë.

  • Laj duart me sapun antibakterial para se të hysh në dhomë

Shumë infeksione përhapen në spital, dhe hapi i parë i parandalimit është larja e shpeshtë e duarve. Nëse shoqja jote ka sistem imunitar të ulur, (për shembull, nëse ajo po trajtohet me kemoterapi), kjo gjë është shumë e rëndësishme. Masat paraprake, siç janë vendosja e maskës dhe e dorezave, përdoren shpesh nga vizitorët e pacientëve me kancer. Të qenit e kujdesshme sidomos me higjenën (dhe shtyrja e vizitës nëse je vetë sëmurë) është shumë e rëndësishme për mirëqenien e shoqes tënde.

  • Letrat (dhe gjërat e tjera personale) kanë domethënie të madhe

Gjatë qëndrimit të tyre të gjatë në spital, pacientët do ta vlerësonin shumë faktin që miqtë po mendojnë dhe po luten për ta. Është kënaqësi (dhe të ndihmon të kalosh kohën) të shikosh albumet e fotografive dhe të kujtosh gjërat që keni bërë bashkë, të lexosh shënimet personale, ose kur asaj i pëlqen një libër që ti e ke zgjedhur kur po mendoje për të. Librat janë dhurata të shkëlqyera, ashtu siç janë edhe pajisjet elektronike. Mos sill tullumbace, sepse shumë pacientë kanë alergji nga lateksi.

Në varësi të gjendjes shëndetësore të shoqes tënde dhe të dëshirave personale të saj, mund të jetë një ide e mirë që të mos sjellësh fëmijë të vegjël në spital. Gjithashtu, vizitat gjatë mbrëmjes duhen shmangur, sidomos kur ka shumë vizitorë në të njëjtën kohë. Duhet të konsiderosh edhe pacientët e tjerë, sepse zhurmat që bëjnë vizitorët mund ta bëjnë të vështirë për ata të pushojnë. Mos harro që shoqja jote mund të mos jetë në gjendje të përqendrohet te ti, ose të qëndrojë zgjuar për shumë kohë, gjë që është krejtësisht normale dhe e kuptueshme.

Miqtë dhe anëtarët e familjes që vizitojnë pacientët me sëmundje kronike, ose ata që qëndrojnë gjatë në spital shpesh marrin me vete shtiza për të bërë punë dore, ose gjëra të tjera sa për të mbajtur duart e tyre të zëna, ndërkohë thjesht rrinë ulur në heshtje. Nuk është e nevojshme të bisedosh me të gjatë gjithë kohës; vetë prania jote është inkurajuese.

Kur Ajo Kthehet në Shtëpi

Mos harro që shoqja jote ka nevojë për ty edhe pas largimit nga spitali. Nëse ajo ka një familje, me shumë mundësi ata janë mbledhur së bashku për t’u kujdesur për të dhe për dhe njëri-tjetrin gjatë qëndrimit të saj në spital, dhe një ndihmesë sado e vogël nga ana jote do të ishte bekim për ta. Pasi kthehet në shtëpi, disa mënyra për t’i shërbyer asaj teksa ajo vazhdon të shërohet janë:

Të bërit pazar. Kjo është shumë e vështirë për t’u realizuar nga dikush që po shërohet nga një sëmundje. Të shkosh të bësh pazar dhe të blesh listën e gjërave që shoqja jote ka nevojë është një ndihmesë e madhe për të.

Të gatuarit. Një vakt i gatuar nga një mik do të thotë një mbrëmje më pak për të qëndruar në këmbë në kuzhinë. Përdorimi i ushqimeve të ngrira për t’i konsumuar më vonë (për shembull, supat; mishi i pjekur) është gjithmonë një ide e mirë.

Kujdesi për fëmijët. Nëse shoqja jote ka fëmijë të vegjël, do të ishte një bekim i vërtetë për të nëse ti del shëtitje ose kujdesesh për ta për disa orë. Fëmijët e vegjël, edhe pse janë gëzim familjar, kërkojë shumë përkushtim dhe kujdesje e cila të lodh shumë dhe kështu shëtitjet për disa orë i mundësojnë shoqes tënde një pushim shumë të nevojshëm.

Kur një grua është e shtruar në spital, familja e ndien shumë mungesën e saj dhe me siguri edhe kjo e fundit do ketë nevojë për ndihmë. Dhembshuria që ti i tregon gjatë vizitës dhe siguria që nevojat e saj janë plotësuar pasi ajo shkon në shtëpi, mund ta inkurajojnë jashtëzakonisht shumë, dhe ta ndihmojnë për t’u shëruar më shpejt. Mos harro se kur je duke ndihmuar shoqen tënde, ti je duke u shërbyer edhe nevojave të burrit dhe të fëmijëve saj (nëse ajo ka) dhe në këtë mënyrë je gjithashtu edhe “aroma e Krishtit” (2 Korintasve 2:15).

Open Letter to Adult Children of Patients

interp

 

By Marie O’Toole

Dear Son or Daughter:

I just interpreted for your father or mother. It may have been our first encounter; or I may have had the pleasure of knowing him or her for a good many years. The medical encounter proceeded just as always: pleasantries; information relayed; test results discussed; plan of treatment considered.

Today you worried that you offended me.

You didn’t.

You see, we medical interpreters are a perceptive group with thick skin. And we care about your parent, who is far more than the medical record number we write on our Service Verification Forms.

I realize, as does the healthcare provider, how well you speak English. Even moreso, how you care for your ailing parent. You are your parent’s best advocate, and that’s why I appreciate your presence. Some of you work in healthcare in the United States; some of you have battled diseases such as cancer yourself. All of you, it seems, come to the exam room far better equipped than I, a mere linguist, to help Mom or Dad make the best healthcare decisions for him or herself.

And of course, you all understand the constraints of HIPPA law; consent forms; waivers of services (if you decline my services). None of this is personal, and the implications of serious illnesses such as cancer naturally make a family want to turn inward.

I am often an uninvited witness to your very personal pain. I get that. And I respect it.

More than that, I am incredibly grateful to YOU.

Sometimes, the doctor pauses mid-sentence in order to allow me time to consequitively interpret his or her sentence and as I do so, you pick up on the fact that I don’t understand where he or she is going with it. Focused purely on linguistics, I may have missed the gravity of the situation and you interject something. No, you did NOT offend me. Do not apologize, as you often do, for reeling off crucial medical information that only you would know during an appointment. You have all this information in your head; the physician needs to know it.

I am there purely as an interpreter – a conduit of language. I am not the one who has sat up with your mother or father countless nights, through nausea, pain, or other symptoms. Do NOT apologize for interjecting.

Sometimes you catch my eye, as if to communicate the gravity of what the doctor is saying. This is especially true when we are with an oncologist, and timeframes such as months and years are being relayed. The relief you all show at not having to be the interpreter in those situations is palpable, and I sense your deference to let me interpret this painful information from language to language.

As I do my job, I hope and believe I do not come across as overly-clinical and sterile. Once, when interpreting a terminal cancer diagnosis, I had to fix my mind on getting the accents on the correct syllable and noun declension so that I would not burst into tears myself. As a mother, I dread the pediatrics floor. As a daughter, I pray not to be in your shoes.

You asked the physician additional questions in English, and feared I was offended. I wasn’t.

You see, there is only one person who matters right now: your mum or dad. You have information inside your head that neither I nor the doctor are privy to; by all means, share it. I’m no stranger to cross-conversation (hey, I lived in the Balkans for years!) so I can easily interpret the additional information simultaneously into mum or dad’s ear. Stop worrying about me and focus on your parent.

I saw how relieved your eyes were today when I interpreted every word the doctor said, with the appropriate gravity – and YOU didn’t have to be the one to deliver bad news. The brief second of eye contact we made spoke volumes, and in that moment I again realized that we are a part of a team. Team “Your Parent”.

You corrected a mistake I made, and feared I was offended. I wasn’t.

Everyone makes mistakes sometimes. I lack the hubris, even after 16 years in the profession, to think that I am incapable of making an error either in medical terminology or syntax. I learned Bulgarian as a young adult, so while I may enjoy near-native fluency of the language, I carried my medical dictionaries around for years after becoming certified as an interpreter. And you know what? Many times, your English is better than my Bulgarian. I realize that I still have an accent in Bulgarian, even after 25 years. Please rest assured that your proficiency in English does not offend me.

And thank you for allowing me to enter into what is, often, an incredibly sensitive and painful time for your family. I have often (MANY times!) been racked with guilt after leaving an assignment (a precious encounter with your mum or dad, and often you) that I had to impersonally rush off to my next assignment with an LEP (Limited English Speaker) at a neighboring hospital. I worry that I come across as cold, uncaring, and impersonal. I rationalize such thoughts by reminding myself that I am an interpreter; not a patient advocate. And healthcare professionals are trained in the art of emotional detachment from their patients.

See, I missed that day in “detachment training”. But many years of experience of having the privilege of being part of your intimate circle has taught me much.

The Bible says to rejoice with those who rejoice; and mourn with those who mourn. This morning, I interpreted for a gentleman whose cancer remains in remission. Good news is easy to interpret, and I’m objectively glad for him. This afternoon, your father presented with additional malignant growths outside the area of radiation, and I had to interpret hard facts. I am deeply sorry. Maybe I don’t always show it in the exam room, especially as new pages come in, but I truly do care and want everything to be alright.

A few of you have found me on Facebook or social media, and thanked me for my “compassion” towards your ailing parent. I am ashamed to admit I did not even remember being particularly compassionate, even though I truly did care – I was concerned that my rushing off to another appointment would be seen as coldness.

We are a team, you and I. You have the best interest of your beloved parent at heart; and in a professional, much more detached way, so do I. At BIDMC, (one of the hospitals at which I interpret), their slogan is “Human First”. I am a human…..a mother; a sister; a daughter; first – I understand to a certain point what you are going through, and can empathize. And then I am a medical interpreter. Trained; linguistically adept; and socially neutral, completely at your service.

Thank you for allowing me to be part your “team”. Please know that I love my career, and I feel privileged to have had the opportunity to speak into your parent’s life, even if only as an interpreter. A reassuring glance; a smile, a hand squeeze….these are the things people remember. If I incorrectly conjugated a verb in Bulgarian, I beg your pardon. And I thank you for your indulgence in accepting my assistance as a linguist on your parent’s team.

I value every one of you.

Respectfully,

Marie O’Toole

Bulgarian – English  Interpreter

“Unë i Kam Pasur Flokët si të Tutë”

Nga Marie (Notcheva) O’Toole

hair_albLexoni në anglisht ketu.

Në karrierën time si përkthyese në mjekësi, një nga vendet ku kam punë çdo javë është një spital shumë i njohur i kancerit në Boston. Me një arredim të bukur të brendshëm dhe një staf të dashur e të mirëtrajnuar për të ruajtur dinjitetin e pacientëve, ai të jep më tepër ndjesinë e një hoteli me 5 yje, sesa të një spitali. Kjo bëhet qëllimisht: kanceri është një sëmundje e tmerrshme, sinonim me vuajtjen dhe, çfarëdo mase rehatie që u ofrohet pacientëve dhe familjeve, është hartuar për t’i ndihmuar që t’i largohen atij tmerri.

Dhimbja që kanceri shkakton nuk është vetëm fizike.

Kati i kemoterapisë

Jo shumë kohë më parë, isha ulur në një pavion te kemoterapisë me një pacientin tim (një burrë i moshuar nga Bullgaria me një prognozë të mirë). Trajtimet zgjasin disa orë, kështu, mbasi ndihmova pacientin të nënshkruante formularin e Pranimit të Trajtimit, u rehatova si pa mendje duke parë Instagramin dhe Facebook-un në telefonin tim. Një grua e re që po merrte kemoterapi e ulur ndoshta 2-3 metra përballë meje, dukej sikur nuk po m’i ndante sytë. Nuk dukej e lumtur. Askush të cilit i futen helme në trup nuk pritet të duket i lumtur. Sa herë që ngrija kokën, ajo largonte shikimin.

Të tretën herë që ktheva sytë në drejtimin e saj, e pashë në sy dhe i buzëqesha. “Mot i çuditshëm, apo jo?”, ishte fraza e mençur që doli nga goja ime. Duke e shpërfillur komentin tim, ajo zbrazi çfarë kishte qenë duke menduar:

“Unë i kam pasur flokët si të tutë”.

Toni i saj i zërit ishte i përzishëm. Ishte vështirë të dalloje se çfarë moshe kishte, sepse kemoterapia ka edhe efektin anësor të fryrjes së fytyrës së pacientit. Të kuptuarit sa është përhapur kanceri, opsionet e trajtimit dhe pritjet e jetëgjatësisë ndonjëherë duken më abstrakte sesa humbjet e momentit, të flokëve të fertilitetit, të bukurisë fizike për gratë. Pashë e shokuar që përveç infermieres, isha e vetmja grua në atë dhomë që kishte flokë. E shoh këtë çdo ditë dhe duket sikur jam bërë më pak e ndjeshme. I shikoj pacientët si “raste mjekësore”, por nuk mundem të futem plotësisht në dhimbjen e tyre, ose në ankthin e një gruaje të re për humbjen e flokëve.

Dhe këtë doja.

E ruajta kontaktin me sy. “Më vjen shumë keq që ke humbur flokët,” i thashë. “Duhet të ketë qenë shumë, shumë e vështirë për ty.” Sytë iu mbushën me lot dhe vetëm tundi kokën. Jam e sigurt që nuk kishte nevojë t’ia kujtonin që “do të të rriten prapë” ose t’i thuhej “Oh, janë vetëm flokë!” për të njëmijëtën herë. Ishte dhimbje. Ajo kishte nevojë që dikush ta pranonte këtë fakt.

Edhe flokët e kokës suaj janë të numëruara

Si të krishterë, ne jemi kaq të shpejtë për t’u fokusuar në “gjërat atje lart” dhe në “frytet shpirtërore”, saqë është pothuajse një tundim që t’i kalosh përciptas gjërat e përkohshme (si puna e humbjes së flokëve), ose edhe të kapërcejmë shqetësime të tilla si thjesht kotësi. Por dëshira për t’u dukur dhe për t’u ndier e bukur është kaq thellësisht e ngulitur në të gjitha gratë kudo, saqë ta ulësh këtë si një vogëlsi, do të ishte e pashpirt dhe e pandjeshme. Unë besoj se ky aspekt i kancerit është më i vështirë për gratë sesa për burrat (burrat më të vjetër ndonjëherë edhe bëjnë shaka për rënien edhe të atyre dy fijeve që u kanë mbetur). Për një grua, nuk është aspak shaka. Është një tragjedi e pashoqe. Nuk është e mundur, e as e përshtatshme, të futësh me forcë një shkak të tillë hidhërimi, në kallëpet teologjike. Është shumë më e rëndësishme që thjesht të tregosh përkujdesje…, ashtu si Krishti do të bënte, dhe bën, për çdo aspekt të jetës së saj (Luka 12:7).

Dashamirësia e thjeshtë shpeshherë ndodh larg zyrave të këshillimit. Si mund ta këshillojmë një grua që hidhërohet për humbjen e flokëve të saj, apo për heqjen e gjirit? Ne sigurisht që duhet t’i ofrojmë sigurinë që ajo prapë është e bukur në sytë e Perëndisë dhe që ajo duhet ta besojë të ardhmen e saj në duart e Tij. Ka, me shumë mundësi, shumë mënyra se si ne mund ta inkurajojmë atë në marrëdhënien e saj me Zotin ndërsa përleshet me dhimbjen e një sëmundjeje (ndonjëherë drejt vdekjes). Por nuk ka nevojë të jemi këshillues (apo të dimë shumë teologji) për të ofruar atë lloj kujdesi për të cilin një grua ka nevojë dëshpërimisht në kohë të tilla.

Prova e recipetave

Të nesërmen u ktheva në të njëjtin spital për të përkthyer për një grua të vjetër që kishte humbur njërin gji. Ky nuk ishte një takim mjekësor. Ajo do të bënte prova për një recipetë dhe protezë të veçantë në butikun e spitalit. Asistentja gazmore e ndihmoi pacienten që të zgjidhte një palë recipeta të modës me ngjyra pranverore; u sigurua që gjithçka të ishte në simetri; disa herë ia përsëriti se sa mirë i rrinin. Dhe gjëja më e bukur ishte se ajo ishte krejtësisht e sinqertë. Kur pacientja i mori recipetat, filloi të qante ndërkohë duke i kërkuar falje asistentes për shenjën e saj të shëmtuar të mastektomisë. Gruaja e re fshiu lotët, e përqafoi atë dhe e siguroi që ajo ishte e bukur.

Kjo, shumë më tepër sesa testet e gjakut apo rezultatet e skanerit, është shpeshherë çfarë një grua ka nevojë të dëgjojë. Qe një moment tepër prekës, dhe përforcoi një mësim në përkujdesje që dua ta mbaj mend jo vetëm në këshillim, por edhe në jetën e përditshme të krishterë. Të gjitha gratë kanë pasigurira, dhe kur ne jemi të ndjeshme ndaj nevojave të njëra-tjetrës për inkurajim dhe siguri, Perëndia gjithmonë na jep mundësira për ta ndërtuar njëratjetrën.

Një nevojë e vlefshme për bukuri…dhe dashuri

Kaq shpesh në dishepullizim, ne jepemi kaq shumë pas teologjisë dhe “parimeve biblike” që zbatohen në një situatë (që janë kyçe, sigurisht), saqë harrojmë nevojat e thjeshta, bazë, që janë dhënë nga Krijuesi. Sigurisht që rritja shpirtërore është e një rëndësie më të lartë se pamja. Askush nuk do ta mohonte këtë, dhe është ngushëlluese të kujtosh përkufizimin e Perëndisë për bukurinë: “një shpirt i butë dhe i qetë” (1 Pjetri 3:4). Por kemi edhe lejen që të “qajmë me ata që qajnë…. të pikëllohemi me ata që pikëllohen” (Romakëve 12:15). Edhe nëse janë të pikëlluara “vetëm për flokët”, apo se kanë humbur bukurinë fizike, gratë, ashtu si dhe burrat, janë bartëse të imazhit të Perëndisë dhe dëshira për të reflektuar bukuri është e mirë, legjitime dhe, kur kanalizohet siç duhet, është një dëshirë e perëndishme. Kur vuajnë këtë lloj humbjeje personale, gratë nuk kanë nevojë për fraza apo vargje nga Bibla që janë ngazëllyese. Ato kanë nevojë për përkujdesje, përqafime, siguri që ato akoma janë të bukura dhe kanë shumë për të dhënë. Dhe ndoshta kanë nevojë për një mike që t’i nxjerrë për të blerë recipetat apo ndonjë shall të bukur.

Trusting God to Open Doors (Interview with Ajkena Çela)

By Marie (Notcheva) O’Toole

010Ajkena Çela was three years old when the sound of praise and worship songs drew her mom to church in their Lushnjë neighborhood. Her mother gave her life to Christ soon thereafter, and Ajkena attended church with her regularly. By age nine, she had a strong understanding of personal sin, and already was following Christ. Her biggest childhood dream was to study in the United States, and she prayed fervently for this. When she turned seventeen, God enabled her to move to the US to graduate from high school while living with a host family in Glendive, Montana. Helped by her sister Suela, who works in community college admissions, she was able to earn a two-year degree in Science….but she wanted more.

“I wanted to complete a Bachelor’s degree, but it was only possible with a full scholarship,” she explains. “I was waiting to hear from Boise State University in Idaho, where I had applied.” Nervous, Ajkena constantly checked her email and shared her fears with her older sister. “I was freaking out,” she says. “I was praying, but I was not really giving it to God. Suela reminded me simply, ‘If God wants this to work out, it will. Trust Him! If it does not work out, he will certainly open other doors.”

Taking her sister’s advice, Ajkena immersed herself in her day-to-day life in Glendive and forgot to check her email. A few nights later, she learned that she had won the scholarship, and cried tears of joy. Ajkena, now studying Kinesiology at Boise State, recalls, “It bolstered my faith immediately, but God had already been with me so much that I shouldn’t have been surprised.”

Waiting on God to answer her prayers hasn’t always been easy. I first met Ajkena at age 15, when she was a part of her Lushnjë church youth group attending summer camp. Ajkena stood out as a young woman with unusually strong principles, an unwavering faith in God, and a beautiful singing voice. (She could sing Christian praise songs equally well in both English and Albanian, switching flawlessly between the two languages during evening events). Once camp was over and she returned to “real life”, however, things weren’t so carefree.

Missing her Father

Ajkena and I kept in touch through Skype, and I learned that she was struggling with her father’s recent return from Greece. Her father had been working there since she was one year old, and due to geographic distance they did not have a close relationship. Ajkena only knew his voice. “I will never forget his sacrifice for our family, or how my parents sacrificed their marriage in order for my sister and me to have the best food, clothes and education. But I thought that I’d never be able to fill the “hole” in my heart, of my father not being with me when I needed him the most.” God used this painful experience to mature Ajkena and she says her heart is now healed. “I am where I have always wanted to be. I let God heal my relationship with my father, and now I love him more than I could ever imagine.”

Coming to America

In 2013, Ajkena arrived in Glendive, Montana. It was a dream come true….but Ajkena faced new challenges that would cause loneliness and isolation, and force her to examine who she was in Christ. “I didn’t expect life in the US would be so different,” she says. “I was missing the warmth of Albania. In the US, there is less hugging, touching and emotional support from people. At first, I thought people around me were rejecting me, but over time I realized ‘that’s just the way it is; they’re not ignoring me.”

Getting accustomed to the cold climate of Montana, detachment of people, and countless cultural oddities (such as the use of artificial flowers for home décor) was just the beginning for Ajkena. Soon, her faith was tested when she entered the world of American college life. She attended church, but did not feel connected in her small town. Loneliness is common for university students when they leave home, but Ajkena was half a world away from her home and church family.

She began eating for emotional reasons, and gained weight. “American food has a lot of sugar and I started to eat more to combat stress. There are two types of women in the world – those who don’t eat when they are emotionally upset; and those that eat more. I am in the second category,” she says. Ajkena was trying to fill a spiritual void. “Growing up in church in Lushnjë, we were given real spiritual ‘food’. But here, my faith was not being fed.” Her steadfast immersion in God’s Word and reliance on Him kept her faith strong during those three years. She read her Bible daily and prayed, but says “I was downcast, but not hopeless because I knew God was with me.”

Finally Feeling at Home

True to her strong convictions, Ajkena focused on her education and her personal walk with God. Then in May 2016, she received the dreamed-of scholarship and moved west – to Boise, Idaho. Finding a new church, Ajkena says, “I finally felt at home! Bose is a bigger city than Glendive, so there were more people to befriend. I found other people who also felt disconnected!” This common ground with other believers helped Ajkena mature in her faith. “While I was going through my struggle to find community in Glendive, I was not judging anyone. I focused on not letting culture or nationality divide us. We are defined by the same God; we have the same Bible. Despite our nationality, socio-cultural influences, as true Christians, we define ourselves as citizens of God’s kingdom….who love and obey in the same way,” she says.

Having finally found her niche, Ajkena feels free to love others because she is so secure in her identity in Christ. “After my third year in Glendive, I learned how to love all kinds of people and realized this is life. I’m always going to have a good connection with people who think like me, but I am better able to love others for who they are.”014.jpg

For as long as I have known Ajkena, this young Christ-follower has always had an optimistic attitude towards even the hardest battles in life. Much stronger than she looks, she works hard in all she does but has learned first-hand that the battle belongs to the Lord. “When you let Christ change your identity, you trust Him to do great things through you,” she reflects. “When you take big steps toward loving and accepting and having compassion for other people, just the way they are, it is completely His power.”

Rrugëtimi i Sonila Potter

ilira_christmas_16Nga Marie Notcheva

Ky artikull është publikuar në numrin dhjetor 2016 “Ilira”.

Sonila  dymbëdhjetëvjeçare  donte një akullore. I futi duart ngadalë në xhepat e palltos së vjetër të të atit, duke parë mos gjente ndonjë lek të blinte një. Ajo që gjeti në fakt e intrigoi: një varëse me një burrë të varur në një kryq. E hutuar shkoi tek e ëma, e cila po bënte darkën. “Ma, çfarë është kjo? Kush është ky burri?”.

E ëma u kthye me kurriz nga soba, me një vështrim të frikësuar në sy. “Ku e gjete këtë?”, – e pyeti ajo. Liliana, nëna e Sonilës, kishte arsye të fortë të kishte frikë në vitin 1989: familja e mbante të fshehur origjinën ortodokse greke të babait të Sonilës nga frika e ndëshkimit nga regjimi Hoxha-Alia. “Çoje atje ku e more Sonila! Është mall kontrabandë”, – e paralajmëroi Liliana. Më vonë ime më më tregoi sekretin se kryqi portretizonte Jezu Krishtin dhe që Ai vdiq për mëkatet tona. Ajo më tha që, “Nëse i lutesh, Jezusi do të të dëgjojë”, – sjell ndër mend Sonila. “Ajo më ndaloi rreptësisht t’u tregoja të tjerëve për Të, sepse mund të na arrestonin të gjithëve”.

Shembulli pa fjalë i një nëne

Edhe pse Sonila kishte një besim fëmije dhe donte të dinte më shumë për këtë Perëndi i Cili e donte, vetëm kur u bë 15 vjeç, në vitin 1991, mundi të dëgjonte Ungjillin dhe të kuptonte kush ishte Personi dhe vepra e Jezu Krishtit. “Lutesha si fëmijë kur prindërit më treguan për Perëndinë, por nuk kisha njohuri për mëkatin”, – thotë ajo. “Në vitin 1991, kur filluan ndryshimet, misionarët po shpërndanin Ungjillin e Lukës të përkthyer në shqip në një kishë në Tiranë dhe aty mora një kopje. Isha kaq e etur për ta lexuar! Në faqen e fundit ishte një lutje dhe ndihesha sikur më në fund po më hapeshin sytë”, – thotë ajo. “Ndërsa lutesha, fjalët më dilnin drejt e nga zemra. Më në fund kuptova dhe qava ndërsa ia rrëfeva mëkatin tim këtij Zoti, të cilin më në fund mund ta njihja. Ndjeva dashurinë e Perëndisë që më mbështolli të tërën në kuptimin e vërtetë të fjalës”.

Tashmë e lirë për të shkuar në kishë, me nxitjen e prindërve Sonila shkoi në njërën nga kishat e para ungjillore në Tiranë. Pavarësisht vështirësive të jetës në fillim të viteve ’90, si Sonila ashtu edhe vëllai i saj, Genti, u bënë ndjekës të Krishtit, dhe kjo vinte në një farë mënyre edhe nga kuraja dhe besimi i prindërve të tyre. “Ime më ishte këshilluesja ime më e mirë”, – thotë Sonila. “Në fund të jetës së saj, ndërsa vuante nga tumori, më tha: “Mos qaj për mua, Sonilë. Po shkoj të takoj Bariun tim”. Ishte një shembull të cilin vajza e re nuk do ta harronte kurrë dhe dëshmia e nënës së saj mbolli një dashuri të thellë për Perëndinë dhe të tjerët në zemrën e Sonilës.

Sonila3.jpg
Pak pas mbërritjes në Hollandë, 1998

Kur mbushi 20 vjet ajo kishte pasion për punë misionare dhe dëshironte fort ta shihte Ungjillin të predikohej te njerëz të pashpëtuar në Azi dhe në gjithë botën. “Në moshën 20 vjeçe nuk dija pothuajse fare anglisht dhe nuk kisha shumë të holla. Mendoja: ‘Si mund të më përdorë Perëndia mua, një shqiptare që s’di anglisht?’. Kështu që u luta që Ai thjesht të dërgonte dikë tjetër”, – sjell ndër mend ajo. Por Perëndia kishte plane të tjera. Po atë vit (1998) Ai hapi një derë për mua që t’i shërbeja në një hostel të rinjsh të krishterë në Amsterdam të Hollandës. Kisha mundësi t’u flisja për Ungjillin bujtësve në hotel dhe t’u shërbeja në nevojat e tyre emocionale. “Në një konferencë të krishterë në të cilën ajo mori pjesë bashkë me një shoqen e saj amerikane, ato vendosën të bëhen misionare dhe të shërbejnë për dy muaj në Filipine me YWAM (Të rinj me një mission). Menjëherë paskëtaj, Sonila pati mundësi afatshkurtra misioni në dhjetë vende të ndryshme aziatike, ku shërbeu me fëmijët, adoleshentët dhe nënat e reja që jetonin në varfëri ekstreme.

Studio për ta treguar veten  të miratuar…

Ndërsa pasioni i Sonilës për t’i shërbyer Perëndisë rritej, po kështu shtohej edhe dëshira e saj për të mësuar. “Zoti më dërgoi në një shkollë biblike në Gjermani për më shumë mësim dhe njohuri më të thellë të Fjalës së Tij”, – thotë ajo e mahnitur. Me një njohuri më të mirë të anglishtes, ajo tashmë mund të punonte si përkthyese vullnetare e Biblës Wycliffe dhe në Shkollën Biblike Capernwray në Angli. “Ndërsa shërbeja në Azi, lindi në mua një përkujdesje dhe dhembshuri për njerëzit, por më mungonte një njohuri e gjerë [doktrinare]”, – thotë ajo. “Po mendoja të studioja psikologji që të bëhesha terapiste, duke menduar se kjo ishte një mënyrë e mirë për t’i ndihmuar njerëzit. Fatmirësisht, shkolla biblike ofronte kurse këshillimi biblik. Lexova në internet mbi ndryshimin mes këshillimit biblik dhe se ku bazohej psikologjia… dhe vërtet e ndjeva se Perëndia më mbrojti nga e tatëposhta”. Sonila mori diplomë të shkollës së lartë në këshillim biblik dhe më vonë një diplomë të dytë nga Wayne Johnston, Presidenti i Shoqatës së Këshillimit Biblik dhe një Dishepullizimit, duke ndjekur kurse në internet dhe duke studiuar në mënyrë të pavarur.

Sonila1.jpg
Me Peter Reid, Drejtor i Kolegjit Biblik në Bodenseehof, Gjermani, 2001

Ardhja në Amerikë –  Sfidat dhe Mundësitë

Në vitin 2006, burri që do bëhej një ditë bashkëshorti i Sonilës, po shërbente me ushtrinë amerikane në Afganistan. Sonila, e cila jetonte në Angli, e ‘takoi’ Emmett Potterin në një komunitet të krishterë në internet. Dy javë pas bisedës së tyre të parë, Emmett-i dhe Sonila u takuan në Londër. Po krijohej një miqësi dhe Emmett-i i dhuroi Sonilës një DVD të kreacionistit Kent Hovind që ta shikonte para se të kthehej në Shqipëri.

“Ne e vazhduam komunikimin për disa muaj dhe më vonë Emmett-i erdhi në Shqipëri për tri ditë dhe u takua me familjen time”, – thotë Sonila. “Sa herë kishte pushime, ai vinte në Shqipëri dhe ne u martuam në vitin 2007. U deshën tetë muaj që të më dilte viza, dhe kur mbërrita në Miçigan (SHBA), organizuam një ceremoni të dytë martesore”. Ata jetuan gjashtë muaj në Miçigan dhe më pas u zhvendosën në Masaçusets, ku kanë jetuar këto shtatë vitet e fundit. Nuk është e lehtë të jetosh besimin e krishterë në Amerikë, dhe çifti, që ka tanimë tre fëmijë të vegjël, është përballur me sfida.

“Ka një ndjenjë shumë më të fortë komuniteti në Shqipëri. Kur të vijnë miq për vizitë në shtëpi, ata janë pothuajse si familje për ty”, – shpjegon Sonila. “Këtu kjo gjë mungon. Ka ftohtësi,Sonila4.jpg një ndjenjë largësie, veçanërisht këtu në Masaçusets. Kisha thotë që është një familje, por njerëzit vijnë e ikin… rrallë i sheh të vijnë për herë të dytë. Nuk gjendet ajo ndjenja e miqësisë së vërtetë, e të investuarit në jetët e njëri-tjetrit, siç e kemi ne në Ballkan. Jemi prej kaq vitesh këtu, por nuk ndihemi tamam pjesë e një ‘familjeje’ të kishës”, – thotë ajo.

Është çështje tjetër pastaj të rritësh fëmijët në njohjen e Krishtit. Shkollat e krishtera janë të shtrenjta në SHBA dhe Sonila e pranon që ka presion nga ambienti përreth për të kompromentuar bindjet që ka familja e saj. “Ne nuk e festojmë Hallouinin dhe as u mësojmë fëmijëve që të besojnë në Plakun e Vitit të Ri”, – shpjegon Sonila. “Festat janë për të lavdëruar Jezusin
dhe vetëm Atë. Të tjerët jo gjithmonë e kuptojnë apo respektojnë vendimin tonë në këtë drejtim”. Sonila aktualisht po ndjek studimet master në edukim fetar dhe po jep mësim në një shkollë të krishterë, kur bindjet e saj kanë hasur sfida.

Sonila2.jpg
Me instruktorin në Kolegjin Biblik në Bodenseehof, 2001

Krishterim pa kompromis

“Më pëlqen shumë të lexoj nga puritanët”, – thotë gruaja shqiptare që ka një librari të tërë mbushur me komentarë në anglisht. “Shkrimet e Thomas Watson dhe Thomas Brook janë të preferuarat e mia dhe librin e Richard Baxter “Kura për trishtimin” e përdorim shpesh në këshillim biblik. Sot predikojnë një ‘ungjill të holluar’. Në të kaluarën, këta burra të mëdhenj flisnin për mëkatin”, – thotë ajo. “Charles Spurgeon, Princi i Predikuesve, nuk kishte frikë t’i paralajmëronte njerëzit për të keqen”. Sonila flet se si mungesa e dëshirës që shumë pastorë amerikanë kanë për të predikuar mbi mëkatin është një nga arsyet pse kompromisi dhe lëshimi moral janë kaq problem në disa kisha amerikane.

Megjithatë, ishte nëpërmjet ar- dhjes fillimisht në Angli dhe më pas në Shtetet e Bashkuara që Perën- dia hapi shumë më tepër dyer mundësish që Sonila Potter t’i shërbente Atij. Nuk ka mundësi më të mira për studim teologjik dhe tani Sonila i përdor këto në shërbesën e saj si këshilluese biblike. Ajo tashmë ka mundësi t’u shërbejë grave në dy gjuhë, çka është një pasuri e çmuar (jetojnë 16,000 shqiptarë në shtetin e saj Masaçusets dhe ka pak apo aspak kisha ungjillore shqiptare). Dhe me hirin e Perëndisë, kjo nënë me tre fëmijë është plotësisht e lirë t’i rrisë fëmijët e saj në dashurinë dhe njohjen e Perëndisë, pa pasur nevojë t’i fshehë në xhepa xhaketash simbolet e besimit të tyre.

Takim me Zotin në bregun e Jonit

titlepicKy artikull është publikuar në “Ilira”, dhjetor 2016. Mund të lexoni në anglisht ketu.

“A do të shqetësohesh për opinionin e njerëzve këtu, apo për opinionin e Zotit? Opinioni i njerëzve nuk do të ngrejë shumë peshë kur të jesh para fronit të gjykimit”.

Charles Studd, Misionar i shekullit të 19të

A është e mundur që ndërsa je e rrethuar nga njerëz të ndihesh krejtësisht e vetmuar? Ne duam që njerëzit rrotull nesh ta vlerësojnë praninë tonë, ta çmojnë miqësinë tonë, të shuajnë dyshimet tona, të na mbështetin në sfida, të shërojnë lëndimet tona më të thella. E thënë shkurt, ka mundësi që ne kërkojmë nga njerëzit atë që vetëm Zoti mund të na e japë: përmbushje, paqe dhe dashuri pa kushte. Padyshim, Zoti i përdor fëmijët e vet për të inkurajuar dhe për të mësuar njëri-tjetrin, por është shumë e lehtë që opinionet e të tjerëve t’i kthejmë në idhull.

Skenari i parë është i shëndetshëm dhe na afron më shumë me Zotin. Galatasve 6:2 na thotë të “mbajmë barrët e njëri-tjetrit” dhe të kërkojmë këshillën e urtë të vëllezërve e motrave të krishterë si një aspekt i rëndësishëm i rritjes shpirtërore. Gjithsesi, skenari i dytë, mbivlerësimi i këndvështrimit, opinionit apo sjelljes së të tjerëve ndaj nesh, ndonjëherë edhe deri në dëshpërim, është një kurth. “Frika e njeriut” mund të na largojë nga Zoti kur ne lejojmë që opinionet e të tjerëve të bëhen më të rëndësishme sesa mënyra si na sheh Zoti. Kjo mund të ndodhë kur ne besojmë që të krishterët flasin në emër të Zotit kur na lëndojnë, ose thjesht duke hequr dorë nga lutja për njëfarë kohe. Kur ne e harrojmë ‘zërin’ e Zotit, zërat e të tjerëve do ta mbytin zërin e Tij.

“Frika nga njeriu” (edhe njeriut të kishës) na thotë që nuk jemi mjaft të mirë kur të tjerët vënë në dyshim motivet e veprimeve tona, na akuzojnë padrejtësisht, bëjnë thashetheme ose gjykojnë vendimet tona, pa i ditur rrethanat ku ndodhemi apo parimet shpirtërore që na udhëheqin. Kjo është e dhimbshme, turbulluese dhe disa nga ne që janë natyra të shoqërueshme, instinktivisht do të kërkojnë njerëz të besueshëm për të qenë në shoqërinë e tyre. Në njëfarë mënyre ne do të ndihemi më mirë në praninë e miqve tanë; do të ndihemi përsëri të vlerësuar, ose të paktën do të kemi mjaft shpërqendrim, sa për të mos menduar për ndjenjat tona.

Unë e di që kjo është e vërtetë, sepse pas 25 vitesh si e krishterë, Zotit iu desh të më sillte në anën tjetër të botës (relativisht e izoluar) për të më tërhequr vëmendjen.

Kur Zoti shfaqet papritur

Gjatë vitit të kaluar unë mora vendimin e dhimbshëm për t’i dhënë fund martesës sime. Divorci është një ngjarje tmerrësisht e dhimbshme, dhe aq më tepër kur ndodh midis dy të krishterëve, për shkak të ‘njollës’ që e shoqëron këtë vendim. Megjithëse kisha mjaft mbështetje biblike për divorcin, për hir të qetësisë së fëmijëve të mi nuk i tregova detajet (përveç disa njerëzve të cilët duhej t’i dinin). Shumica e personave që e njihnin situatën tonë, treguan dhembshuri të pamasëdhe mbështetja më erdhi nga nuk e prisja. Megjithatë, ata të krishterë të cilët nuk e njihnin situatën tonë apo rrethanat që më shtynë drejt divorcit, filluan të më gjykonin. Kjo e lëkundi besimin tim te kisha dhe si pasojë edhe te Zoti.

Megjithëse miqtë e mi nga kisha të tjera më çuan në vende të qeta, më përfshinë në studime Bible dhe kaluan shumë orë duke më folur dhe duke u lutur për mua, përsëri lëndimi i shkaktuar nga personat, opinionin e të cilëve e quaja të ‘rëndësishëm’, më bëri të ndihesha konfuze në lidhje me Zotin, ndërkohë që isha duke i shërbyer Atij. Mezi po prisja të vinte gushti, gjatë të cilit kisha planifikuar të shërbeja në Kampet e të Rinjve {në Nju Hempshire (New Hampshire) dhe në Shqipëri}, të kaloja kohë me fëmijët e mi dhe të shërohesha. Një nga gjërat që më jepte gëzim dhe mezi po e prisja ishte ritakimi me motrat dhe vëllezërit e dashur në Krishtin në Shqipëri, me të cilët isha miqësuar gjatë kampit të vitit të kaluar. Unë kisha ‘nevojë’ për ta, për praninë e tyre, kisha nevojë për miqësinë e tyre, kisha nevojë të qeshja.

Pas tri ditësh në Tiranë, unë mora autobusin për në Sarandë, ku do të takohesha me ata që do të më çonin në kamp. E lënduar nga sjellja e miqve të mi dhe e shqetësuar nga ideja që duhej të flisja me drejtuesit e kampit për situatën time, qava në heshtje pothuajse gjatë gjithë udhëtimit 7 orësh. Si për ta rënduar edhe më keq situatën, shumica e personelit me të cilët isha miqësuar më shumë nuk erdhi në kamp këtë vit për arsye nga më të ndryshmet. E rrethuar nga kampistë të rinj dhe të panjohur, personel i ri dhe nga gjuha shqipe, u ndjeva edhe më e vetmuar se më parë. Kujtimet e bukura të së kaluarës më bënë të ndihesha akoma më e trishtuar për ditë me radhë dhe fillova të pyesja veten se çfarë bëja unë në atë vend. E rrethuar nga 70 persona dhe një skuadër të krishterësh shqiptarë, u ndjeva plotësisht në ajër dhe e panevojshme.

Kështu që kaloja kohë vetëm me Zotin. Ai ishte i vetmi që shihte lotët e mi. Ecja mbi skelë, shikoja perëndimin e diellit mbi Jon dhe ulesha e rrija aty për orë me radhë. Disa herë lexoja Biblën; disa herë vetëm mendohesha, por gjithmonë e kuptoja që isha në praninë e Atit tim, i cili ishte Mbrojtësi dhe Mbështetësi im. Unë e dija që Ai e kishte orkestruar gjithçka në mënyrë të përsosur, por më duhej ta përjetoja këtë në nivel emocional dhe kjo është shumë e vështirë të ndodhë kur ti je duke u arratisur nga emocionet e tua.

Një nga mësimet në anglisht që po u mësonim fëmijëve tregonte si ta vendosje opinionin e Zotit mbi atë të njerëzve. Kjo ishte tepër specifike për të qenë një rastësi. Zoti po më fliste mua drejtpërsëdrejti. Kishte mëngjese kur doja të largohesha nga grupi i diskutimit, të cilin e drejtoja bashkë me një anëtare skuadre nga Britania; të vërtetat themelore për dashurinë e Zotit që po u mësonim fëmijëve ishin premtime të harruara prej kohësh, për shkak se nuk e besoja më që mund të zbatoheshin në rastin tim.

Na tërheq në anën tjetër të botës… për të na detyruar ta dëgjojmë?

Këtu filloi edhe shërimi im. Si për të më siguruar mua që Ai ishte pranë, mora një mesazh nga një anëtare e re britanike e skuadrës, (e cila nuk më njihte aspak) një ditë pasi u largua nga kampi, duke më pyetur nëse isha mirë. Pasi i tregova një version të përmbledhur të ngjarjeve, ajo u përgjigj:

“Unë të jam mirënjohëse që ke folur me personat në kamp dhe lutem që ata të kenë qenë mbështetje dhe inkurajim për ty. Unë e vlerësoj shumë ndershmërinë dhe sinqeritetin tënd me mua, duke më treguar atë që po ndodh realisht. Zoti ka një plan për ty, që të solli në Shqipëri këtë vit dhe unë lutem që ti me të vërtetë do të gjesh shërim nga gjithë vështirësitë që ke kaluar. Unë e di që Zoti ka plane të mira për ty, ashtu siç ka premtuar për popullin e tij.

“Në fund të fundit ne duhet të shqetësohemi, mbi të gjitha, për atë që mendon Zoti dhe të lutem mos harro, Ai na do pa kushte. Afrohu pranë Tij dhe lëri krahët e Tij të të mbrojnë. Mos e lëndo veten duke mos lejuar të përjetosh ato ndjenja që të vijnë. Zoti e di çfarë ndien ti. Unë nuk dua të mendosh që duhet t’i fshehësh ndjenjat e tua, apo që nuk po përfshihesh aq shumë sa duhet në kamp. Ndoshta Zoti do që kjo kohë që po kalon në Shqipëri të shërbejë për shërimin tënd nga lëndimi dhe ndjenjat e tua. Sa e mahnitshme është mënyra si na përdor Zoti në jetët e njëri-tjetrit. Unë e ndjeva fuqishëm Frymën e Shenjtë teksa më shtynte të bisedoja me ty dhe jam e sigurt që Zoti të ka rrethuar me kujdesin e Tij. Është e mahnitshme sesi Zoti na tërheq në anën tjetër të botës, për të na detyruar të dëgjojmë dhe për të na afruar te Vetja”.

Të jesh transparent ndërsa i beson Zotit

Drejtuesit e shërbesës, nën autoritetin e të cilëve shërbeja, janë miq të mirë, por unë kisha shumë frikë se mos më refuzonin apo më gjykonin pasi ta merrnin vesh për divorcin tim, pavarësisht arsyeve që kisha; por ndodhi krejt e kundërta. E mbushur me ankth, u ula dhe i shpjegova situatën time pastorit shqiptar dhe më pas drejtorit të kampit. Ata jo vetëm që e mbështetën vendimin tim, por më përkrahën si motrën e tyre, ashtu si përherë. Megjithatë, mësimi që më mësoi Zoti atë javë ishte që kjo nuk duhej të kishte rëndësi.

Ai më pranon, më do dhe gëzohet për mua. Opininoni i njerëzve (edhe i njerëzve të Tij) zbehet për nga rëndësia përpara Tij. Gjithsesi ishte çliruese të mbështetesha nga miq që shqetësoheshin për mua dhe më kuptonin. Pastor “Erioni” (ky nuk është emri i tij i vërtetë) kishte parë vetë një nga motrat e tij të përjetonte një eksperiencë të ngjashme me timen dhe ishte i vetëdijshëm për faktin që jeta jo gjithmonë ndjek besnikërisht udhëzimet biblike të pendimit dhe pajtimit. Vëllai im ballkanas, më shumë se çdokush tjetër, ndihej i çliruar për faktin që unë tashmë isha e sigurt, e shëruar, dhe po rifitoja vetëbesimin tim.

Ne si besimtarë nuk mund të jetojmë në boshllëk. Është e pamundur të hiqemi sikur opinionet, pranimi, dashuria apo aprovimi i të tjerëve, veçanërisht i vëllezërve dhe motrave të krishterë, nuk kanë rëndësi. Ne jemi krijuar për të jetuar në bashkësi dhe Zoti trishtohet kur bijtë e Tij krijojnë mëri me njëritjetrin. E megjithatë, për të shembur muret e turpit që nga largojnë prej Tij, Ai detyrohet të na izolojë në një vend nga i cili nuk mund të arratisemi më; dhe kur më në fund fillojmë të dëgjojmë zërin e Tij të së Vërtetës, Ai e pohon dashurinë e Tij ndaj nesh edhe përmes njerëzve të tjerë. Megjithatë, derisa të zbulojmë që Ai është i vetmi zë që ka rëndësi, ne do të ngecemi midis zërave të vetë konfuzionit dhe dyshimeve tona.

Unë duhej të ndihmoja të tjerët të kuptonin Fjalën e Zotit verën e kalredemption_picuar, por Zoti e përdori atë kohë për të sjellë hirin dhe shërimin e Tij mbi mua, në një kamp të largët bregdetar, pa miq të cilëve t’u besoja, gjysmë bote larg nga shtëpia ime. Shqipëria gjithmonë ka qenë shumë e veçantë për mua, por tani unë do ta kujtoj edhe si një vend ku Zoti më takoi në një mënyrë unike dhe thellësisht personale.

The Journey of Sonila Potter

This article first appeared in Albanian, in the magazine “Ilira Revista” under the title “Rrugëtimi i Sonila Potter”. 

sonila2

By Marie Notcheva

Twelve-year-old Sonila wanted ice cream.

Quietly, she slipped her hands into the pockets of her daddy’s old coat, looking for a bit of money to buy some. What she found instead intrigued her: a metal necklace, with a man attached to a cross. Perplexed, she went to her mother, who was cooking dinner. “What is this, mama? Who is this man?”

Her mother turned from the stove, a look of fear in her eyes. “Where did you find this?” she asked. Sonila’s mother Liliana had good reason to be fearful in 1989: the family had hidden Sonila’s father’s Greek Orthodox background, for fear of punishment under the Hoxha-Alia regime. “Put that back, Sonila! It’s a contraband item,” Liliana warned. “Later, my mother explained to me in secret that the cross portrays Jesus Christ, and that He died for our sins. She told me, ‘If you pray to Him, Jesus will hear you,’” Sonila recalls. “She strictly forbade me to tell anyone about him, because we could all get arrested.”

A Mother’s Quiet Example

Although Sonila had a child’s faith and wanted to know more about this God Who loved her, it wasn’t until she was 15 in 1991 that she was able to hear the Gospel and understand the Person and work of Jesus Christ. “I would pray as a child, when my parents told me about God, but I didn’t have a knowledge of sin,” she says. “In 1991, after the changes started, missionaries were handing out the translated Gospel of Luke at a church in Tirana, and I took one. I was so hungry to read it! There was a prayer in back, and it was as if my eyes were finally opened,” she says. “As I prayed, those words were coming straight out of my heart. Finally, I had understanding and I cried as I confessed my sin to this God I could finally know. I literally felt God’s love wrapped around me.”

Now free to attend church, with her parents’ encouragement, Sonila attended one of the first evangelical churches planted in Tirana. Despite the difficulties of life in the early 1990’s, both Sonila and her brother Genti became followers of Christ in part thanks to their parents’ courage and faith. “My mother was the best counselor for me,” Sonila says. “At the end of her life, when she was suffering from cancer, she told me ‘Don’t cry for me, Sonila. I’m going to see my Shepherd.” It was an example the young woman never forgot, and her mother’s legacy inspired a deep love for God and others in Sonila.

By age 20, she had a passion for missionary work and longed to see the Gospel brought to unreached people groups in Asia and around the world. “By age 20, I barely spoke any English, and I didn’t have much money. I thought, ‘How can God use me, an Albanian girl without English?’ So I prayed that He would simply send someone else,” she recalls. “But God had other plans. That same year (1998) He opened a door for me to serve him in a Christian Youth Hostel in Amsterdam, Holland. I was able to reach out to guests with the Gospel, and misonila1nister to their emotional needs.” At a Christian conference she attended with an American friend, the two decided to be missionaries and served for two months in the Philippines with YWAM (Youth With A Mission). Soon after, Sonila had short-term missionary opportunities in ten different Asian countries, where she served children, teens and young mothers living in extreme poverty.

Study to Show Yourself Approved…

As Sonila’s passion for serving God grew, so did her desire for learning. “The Lord sent me to Bible school in Germany for more training, and a deeper knowledge of His Word,” she says with amazement. With increased proficiency in English by this time, she was able to volunteer as a Wycliffe Bible translator and at Capernwray Bible School in England. “While I was serving in Asia, I developed a concern and compassion for people, but I lacked a broad [doctrinal] knowledge,” she says. “I thought of studying psychology to become a therapist, thinking this was a good way to help people. Fortunately, however, the Bible school offered biblical counseling courses. I read online about the difference between counsel that is biblical, and what psychology is based on…and I really felt tsonila4hat God protected me from going down that road.” Sonila completed a Bachelor’s degree in biblical counseling, and later went on to earn a second degree under Wayne Johnston, the President of the Biblical Counseling and Discipleship Association by doing online courses and studying independently.

Coming to America – the Challenges and Opportunities

In 2006, the man who would become Sonila’s husband was serving in the United States army in Afganistan. Sonila, living in England, “met” Emmett Potter in an online Christian community. Two weeks after their first conversation, Emmett and Sonila met in London. A friendship already in the making, Emmett gave her creationist Kent Hovind DVDs to watch just before she returned home to Albania.

“We stayed in touch for a few months, then Emmett traveled to Tirana for three days and met my family,” Sonila says. “Each time he had vacation time he came to Albania, and we married in November 2007. It took eight months for me to get a visa, but once I arrived in Michigan (USA), we had a second wedding ceremony.” The couple lived for six months in Michigan before moving to Massachusetts, where they have lived for the last seven years. Living out one’s Christian faith in the United States is not easy, and the couple, who now has three small children, has faced challenges.

“In Albania, there is a much greater sense of community; when you have friends as guests in your home, they are almost family,” Sonila explains. “Here, that is missing. There is a coldness, a feeling of detachment – especially here in Massachusetts. The church says it is a family, but people come and go….you rarely see them a second time. There is nothing like that true sense of friendship; of being invested in each other’s lives, like we have in the Balkans. We have been here for so many years, but cannot really feel like part of a church ‘family,’” she says.

Raising children in the knowledge of the Lord is another matter. Christian school is expensive in the United States, and Sonila acknowledges there is peer pressure all around to compromise her family’s convictions. “We do not celebrate Halloween, nor do we teach our children to believe in Santa Claus,” Sonila explains. “The holidays are to glorify Jesus and Him only. Others do not always understand or respect our decision in this regard.” Currently pursuing a Master’s degree in religious education, Sonila has even taught in a Christian school where her convictions have been challenged.

No Compromise Christianity

“I love reading the Puritans,” says the Albanian woman who has a library filled with English-language commentaries. “The writing of Thomas Watson and Thomas Brook are my favorites, and Richard Baxter’s “The Cure for Melancholy” is one we use often in biblical counseling. Today, they preach a ‘soft gospel’. In the past, these great men talked about sin,” she says. “Charles Spurgeon, the Prince of Preachers, was not afraid to warn people about evil.” Sonila cites the aversion many American pastors have towards preaching about sin as one of the reasons compromise and moral laxity is such a problem in some American churches.

Nevertheless, it was through coming first to England and later to the United States that God opened many more doors of opportunity for Sonila Potter to serve Him. Nowhere do greater opportunities for theological study exist, which Sonila now uses in her ministry as a biblical counselor. She is able now to minister to other women in two languages, which is a valuable asset (there are 16,000 Albanians living in her state of Massachusetts, and few, if any, Albanian evangelical churches). And by the grace of God, this mother of three is freely able to raise her children in the love and knowledge of God – without having to hide symbols of their faith in coat pockets.ilira_christmas_16

The Culture of Abuse in Christian Slavic Marriages

slavic-marriages

Last weekend, my daughter and I attended a three-day Christian Slavic women’s retreat. Predictably, discussion turned to Lyuba Savenok, who was brutally murdered by her husband Yeveginy in May 2016 after years of verbal and physical torment. Both Lyuba and her husband were active members of their Minnesota church, to whom Lyuba had reported the abuse before filing a restraining order. What makes the Savenoks’ story so tragic is not just the shocking nature of the crime, but rather how familiar her situation was to many women married to Slavic men.

“Honestly, with all my awareness of domestic abuse in Christian homes, I’m still taken aback at the number of Slavic women dealing with this,” said “Irina.” “So many of our sisters don’t know where to turn. They’ve been burned by negative experiences of seeking help in their churches.”

It is estimated that one in four Christian couples will experience at least one incident of physical abuse in their marriage, although spousal abuse of all forms tends to be under-reported among the Slavic community. The women discussing this problem cited embarrassment, hopelessness that their husbands will change, and victim-blaming as reasons. While violence (sometimes related to alcohol abuse) remains high among the general population in Slavic countries (particularly in Russia, Poland, and the Ukraine), one would assume the problem to be much lower among professing Christians. Sadly, this is not the case.

The Church’s Denial of the Problem

“Our Eastern European culture here in America and overseas has given men the authority to verbally, physically, emotionally, and sexually abuse their spouses and daughters,” writes Ukranian-American pastor Paul Muzichuk. “The position women have been cornered into is one of domination, scorn, and weakness; they are simply expected to be ‘good moms’ in the home. Even men in key Christian leadership positions have not seen the wrong in treating women as second class people. When I asked one older Ukrainian man his thoughts on emotional abuse in Slavic families, he smirked and said ‘that doesn’t happen because we are holy people’….[but] his father verbally and emotionally abused his mother by calling her worthless names, telling her to do as he commanded—all in the name of ministry and God.”1

“The Church sometimes enables abuse among our men,” Irina acknowledges.  “Pastors simply don’t know how to deal with abuse; victims are [often] told they just need to ‘submit according to the Bible.’ They may even hear things like ‘This is your cross to bear’. Russian ladies don’t want to speak up; their own families might blame them. They tell her she is not trying “hard enough” to be a good Christian wife. Their pastors do not understand how [Slavic husbands] look down on their women, so how can they help?” Another woman added, “My friend was being bullied and yelled at daily. Her husband would blame her for things that weren’t her fault; then he hit her. When she [told] her pastor, he didn’t even speak to her husband. But when she called social services, they opened an investigation immediately. Ironically, the state protected her. Her church didn’t. Now she is ashamed to go to church.”

Understanding Cultural Influence

Several of the women who spoke about this “open secret” lamented American pastors’ failure to grasp the nature of misogyny in the Slavic-American subculture. Effective biblical counsel is not possible when a counselor lacks insight into the true nature of a problem. “I think one reason American pastors just don’t get it is, by and large, gender-equality exists in the US,” said “Elena.” “American men don’t generally yell at their wives or control them like children … if they did, they’d be in big trouble! The concept of women being equal simply does not exist in our countries. So when a [Slavic] woman talks to her pastor about her mistreatment, he does not understand how ugly it is. In a way [Slavic] culture justifies it, and considers it normal. They have no idea what some of our sisters are going through.”

This domineering attitude has been “imported” into immigrant communities from Eastern Europe, and counselors need to understand it. Recently, I was contacted by a YMCA domestic violence specialist seeking a counselor for a battered Albanian woman – a common occurrence. (Albania, while not a Slavic country, shares many cultural characteristics with its Eastern neighbors. Women are more oppressed in Albania than in any other European country).

While in Tirana this summer, I spoke with ACBC counselor Blair Alvidrez, who mentioned the hostile, aggressive tone Albanian men often use with their wives. “When you confront them, they try to excuse it: ‘that’s just how we are; that’s how I talk!’ It’s very hard to change that cultural attitude; to make them realize that this speech is abusive, and ungodly.” An Albanian pastor admitted that while God can change anyone’s heart, it’s rare to see a turnaround in men who have learned such communication patterns from birth.

Abuse for its own sake is not the abuser’s goal; control is. Abusive men seek to gain the control they feel entitled to. Even in immigrant congregations themselves, domestic abuse is often ignored.

Biblical Confrontation

As biblical counseling instructor Donn Arms says, “Scripture informs what we do; not culture.” In that spirit, it is time for all forms of torment – physical and verbal; isolation and intimidation; stonewalling and screaming; control and humiliation – to be called what they are: sin. What are some things these Slavic Christian women desperately want their pastors to know?

  • They are not exaggerating. Believe them. If the abuse has escalated to physical violence, involve the authorities. They need protection; as Lyuba did. Do not distort Ephesians 5:22 and 1 Peter 3:1-6 to heap more guilt upon the abused woman.
  • When a woman tells you that her husband will not change, do not chide her “lack of faith.” Rather, respect that she has much more insight into her husband’s state of mind and cultural mores than you do. Until they see the sin in their attitude and renew their minds, abuse will continue. Philippians 2:5 and 4:5 need to be internalized and lived out, and a few months of biblical counseling will not undo a lifetime of cultural conditioning.
  • Angry outbursts and demeaning lectures/accusations are not considered abusive by many Slavic Christian men, although verbal abuse can be incredibly destructive. Understanding the craving for control can help unmask what drives the behavior.

Recommended Reading: “The Shameful Secret of ‘Christian’ Domestic Abuse”

Endnote:

1. Paul Muzichuk, “Abuse of Slavic-American Women,” http://paulmuzichuk.blogspot.com/2013/05/abuse-of-slavic-american-women.html (May 8, 2013).