Duke Mbajtur Plagët e Abuzimit Emocional

emotional-abuse

Nga Marie Notcheva

Ky artikull ishte publikuar në “Ilira Revista”, numri Maj 2016.

“Blerta” ishte e martuar prej 22 vitesh me një burrë që e kritikonte vazhdimisht. “A je e sigurtë se duhet ta hash atë? Je shumë e shëndoshë!”. Ai do të kontrollonte në detaj çdo moment të ditës së saj, aq sa ajo filloi të ndihej si skllavja e tij. Në fund, teksa ishte i trullosur një natë nga pija, ai i tha: “Ik! S’mund të jetoj më me një grua kaq të shëndoshë e të shëmtuar!”.

“Dorina” s’mban mend ta kenë përqafuar ndonjëherë prindërit, apo t’i kenë thënë se e duan ndërsa rritej. Babai dhe vëllai i saj filluan t’i vënë një nofkë të tmerrshme për ta tallur: “E pashpresa, e pazonja, e pavlera”. Për vite të tëra ajo eci me kokën ulur, pa guxuar të shohë njeri në sy.

“Ana” kishte rënë në dashuri me një djalë të ri, i cili kishte rënë në dashuri me veten. Shpërthime zemërimi, kërcënime “për t’u larguar” dhe sjellje të çoroditura dhe egoiste u bënë gjë e zakonshme për Anën. “Ai është thjesht një person “i ndërlikuar”, do të arsyetonte ajo. “E di që ai më do!”.

Edhe pse kurrë s’u goditën apo u rrahën, këto tri gra përjetuan të njëjtën gjë: ato ishin të abuzuara emocionalisht. Kjo lloj dhimbjeje zgjat shumë më tepër sesa plagët e goditjeve fizike dhe mund të falet e shërohet vetëm me ndihmën dhe shpresën e Krishtit.

 Çfarë thotë Bibla për abuzimin?

Kuptimi i drejtpërdrejtë i fjalës abuzim është të keqtrajtosh dikë, edhe pse ne shpesh e shohim ‘abuzimin’ vetëm në aspektin fizik. Keqtrajtimi apo abuzimi i të tjerëve është mëkatar për dy arsye: së pari, sepse njeriu është krijuar në imazhin e Perëndisë; dhe së dyti, sepse abuzimi e ka gjithmonë rrënjën tek egoizmi dhe shkakton humbje e shkatërrim. Njerëzit i abuzojnë të tjerët për një sërë arsyesh, por egoizmi qëndron në rrënjë të të gjitha abuzimeve. Kur ne nuk e kontrollojmë siç duhet zemërimin, kjo çon në sjellje abuzive dhe mëkatare. Çështjet e zemrës i kanë rrënjët te krenaria; të vendosësh veten mbi të tjerët; të shpërfillësh ndjenjat e tij apo të saj dhe të mos marrësh parasysh urdhërimin e Perëndisë për ta dashur njëri-tjetrin (Gjoni 13:34; Luka 6:31). Bibla e dënon ashpër abuzimin apo mashtrimin ndaj të tjerëve (Eksodi 22:22; Isaia 10:2; 1 Thesalonikasve 4:6), dhe në fakt te 1 Gjonit 4:20 e quan “gënjeshtar” atë që thotë se e do Perëndinë, por abuzon (urren) vëllanë e vet.

Abuzimi emocional përfshin sulmet verbale, kritikat lënduese, manipulimin, të gënjyerit, kërcënimet dhe refuzimin për të dhënë dashuri. Këto marrëdhënie helmuese ndikojnë në aftësinë e të abuzuarit për të pasur besim te njerëzit dhe për të ndërtuar marrëdhënie të shëndetshme në të ardhmen.

 Brenda familjes

Forma më e zakonshme e abuzimit emocional është ajo verbale. Ndikimi i fjalëve lënduese zgjat për vite të tëra. Prindërit ndonjëherë e nënvlerësojnë fuqinë shkatërruese të fjalëve të thëna me zemërim apo aftësinë e fëmijëve për t’i mbajtur mend për dekada të tëra kritikat lënduese. Bibla i paralajmëron etërit (duke nënkuptuar edhe nënat) që të mos i hidhërojnë fëmijët e tyre me mënyrën si i trajtojnë (Efesianëve 6:4, Kolosianëve 3:21). Të qenët vazhdimisht të turpëruar nga prindërit e tyre apo të vendosurit para një standardi të paarritshëm, shpesh bën që fëmijët ta shohin Perëndinë si një mbikëqyrës të ftohtë e mizor. Këshilluesi biblik David Powlison citon te “Jeta përtej gabimeve të prindërve të tu” një grua të cilën e kishte këshilluar:

“Për vite të tëra mendoja se nuk do ta shihja dot kurrë Perëndisë si një Atë, për shkak të marrëdhënies aq të kalbur që kisha me tim atë. Por pastaj kuptova se problemi më i madh isha vetë unë, as Perëndia dhe as im atë. Sistemi im i të besuarit ishte krejt i çoroditur. Po lëshoja gënjeshtra ndaj Perëndisë dhe nuk po besoja çfarë ishte e vërtetë për Të!” Selli filloi ta ushqente besimin e saj me të vërtetën se Perëndia Atë është besnik, i mëshirshëm dhe i pandryshueshëm. Ai punoi me durim me të, duke e disiplinuar dhe duke e mësuar të njihte të vërtetën e mëshirshme dhe bujare për Të. Selli kuptoi se mënyra si e shikonte Perëndinë nuk vinte nga çfarë kishte kaluar në jetë, por nga ajo çka zemra e saj kishte bërë me përvojën e të qenët e abuzuar.

Vrasësi i heshtur i martesës

Plani i Perëndisë për një jetë të lumtur martesore që e nderon Atë përshkruhet më së miri tek Efesianëve 5, ku burrat udhëzohen t’i duan gratë e tyre në mënyrë sakrifikuese dhe gratë t’u nënshtrohen burrave të tyre prej respektit ndaj autoritetit të tyre frymëror. Fatkeqësisht, shumë çifte të martuara, madje dhe të krishtera, jetojnë larg këtij realiteti. Kur një grua rrihet, problemi i saj ka më pak të ngjarë të kalojë pa u vënë re dhe Kisha (dhe policia) mund të përfshihen. Abuzimi emocional, edhe pse po kaq i dhimbshëm, është shumë më i vështirë për t’u dalluar. Edhe miqtë e saj më të ngushtë mund të mos e dinë, sepse viktima tenton të besojë se e meritonte, apo ishte në njëfarë mënyre faji i saj (i tij). Turpi është një pasojë gjymtuese e të gjitha llojeve të abuzimeve.

Ajo çka e bën aq shkatërrues abuzimin emocional është fakti që ai është i qëllimshëm. Nuk duhet zvogëluar fuqia që fjalët kanë mbi dikë. Bibla na thotë që “vdekja dhe jeta janë nën pushtetin e gjuhës” (Fjalët e Urta 18:21) dhe që gjuha, edhe pse një gjymtyrë e vogël, “djeg një pyll të madh” (Jakobi 3:5). Në vend që të inkurajojnë dhe të ndërtojnë, bashkëshortët abuzues poshtërojnë dhe shkatërrojnë me fjalët e tyre. Kritikat e vazhdueshme dhe personale, loja me pushtetin dhe kërcënimi, shkatërrojnë besimin dhe intimitetin.

Ekzistojnë disa lloj abuzuesish në martesë dhe në marrëdhënie romantike. Le të shohim shkurtimisht tre prej tyre.

  • Tirani 

Tiranët ushtrojnë pushtet ndaj viktimave të tyre nëpërmjet frikës dhe kërcënimit. Forma më e përhapur e abuzimit që ata përdorin është ai verbal; një lumë i vazhdueshëm ofendimesh, përçmimesh, kërcënimesh, deri edhe akuzash të rreme për të arritur qëllimet e tyre. Tirani është zakonisht një person shumë i inatosur, që beson se ai/ajo meriton më shumë se çfarë Perëndia Sovran ka siguruar. Gruaja e martuar me një burrë tiran jeton shpesh me ndjenjë frike, sepse gjendja e tij shpirtërore mund të jetë e paqendrueshme dhe e paparashikueshme.

  • Manipuluesi

“Manipuluesit thithin kohën dhe energjinë nga jeta jote nën fasadën e miqësisë. Mund të jetë e vështirë të merresh me ta, sepse të trajtojnë si mik, por kanë një axhendë të fshehtë. Manipuluesit duan gjithmonë diçka prej teje, dhe nëse shqyrton miqësinë me ta, ajo është vetëm marr, marr, marr dhe jap pak ose aspak. Ata do të bënin gjithçka për t’ju fituar në mënyrë që t’ju nënshtrojnë”. (Dr. Travis Bradberry).

Manipulimi është shpesh më i dallueshëm nga njerëzit që ndodhen jashtë marrëdhënies sesa nga personi i abuzuar në këtë mënyrë. Personi i manipuluar dëshiron dëshpërimisht të besojë se e duan, por manipuluesi i përdor të tjerët vetëm për aq kohë sa mund të përfitojë prej tyre.

  • Narcisistja

Narcisistja nuk mundet të dojë ndokënd tjetër përveç vetes. Ajo ka një mendim të gabuar dhe të fryrë për arritjet dhe karakterin e saj, ka një legjendë në mendjen e saj që i thotë se ajo meriton lajkatimin e të tjerëve. Tek e 2 Timoteut 3, Pali e paralajmëron Timoteun për ata që ndodhen në kishë dhe që kanë rënë “në dashuri me vetveten”. Ai i përshkruan narcisistët si “njerëz egoistë, lakmues parash, mburravecë, krenarë, blasfemues, të pabindur ndaj prindërve, mosmirënjohës, të paudhë, të padhembshur, të papajtueshëm, shpifës, të papërmbajtur, mizorë, që s`e duan të mirën, tradhtarë, kokëshkretë, fodullë, dëfrimdashës më fort se perëndidashës”.

Narcisistët nuk ndërtojnë dot marrëdhënie të shëndosha, sepse janë tërësisht të përqendruar te vetja dhe u mungon ndjeshmëria për të tjerët.

 Përgjigja e Krishtit ndaj abuzuesve

Të gjitha format e abuzimit emocional i kanë rrënjët te krenaria dhe dëshirat egoiste (Jakobi 4:1) dhe çnderojnë viktimat e tyre. Të krishterët që janë lënduar (qoftë nga prindërit, marrëdhëniet romantike, apo në martesë) ndiejnë therjen e fjalëve të ashpra dhe të tradhtisë, po aq fort sa kushdo tjetër, por nëse shkojmë te Bibla, kuptojmë se edhe për Krishtin Vetë nuk ishin të panjohura abuzimi emocional dhe shqetësimi. Ai është për ne një Mik Hyjnor që na kupton plotësisht. Një lexim i shpejtë i Ungjillit sipas Gjonit në veçanti, na flet për durimin dhe këmbënguljen e pashoqe të Zotit tonë nën sulmet dhe kritikat e pamëshirshme.

Kohë para Kalvarit, Jezusi duroi sulme plot urrejtje, tallje dhe kritika të padrejta. Në kuptimin e drejtpërdrejtë të fjalës, asnjë vepër e mirë nuk mbeti pa u ndëshkuar dhe Shkrimi flet për të paktën dy sulme të tjera mbi jetën e Tij (e qëlluan me gurë për dyshim për blasfemi). Pas një sulmi të tillë, Jezusi shëron një lypës të verbër, pa ia kërkuar, gjatë rrugës për të dalë nga qyteti. Burrin atëherë e përjashtojnë nga Sinagoga sepse dha dëshmi për Krishtin, dhe Jezusi pastaj lë rrugën e Tij për të shkuar e për ta gjetur.

Mendo për KËTË herën tjetër kur do të tundohesh për të rënë në keqardhje për veten!

Gjoni flet për një sulm verbal pas tjetrit kundër Atij që erdhi për të shpëtuar ata që e sulmuan. Mbetem pa fjalë para tërë asaj armiqësie me të cilën u përball Jezusi… duke përfshirë një ofendim thuajse haptazi, sikur Ai ishte një fëmijë jashtë martese (Gjoni 8:41b). Dhe si kundërpërgjigjet Ai? Me drejtësi, duke demaskuar mëkatin dhe hipokrizinë e atyre që e kritikonin, por edhe me hir, duke i thirrur në pendim. Deri të mërkurën e Javës së Pasionit, dy ditë para se të kryqëzohej i poshtëruar, e shohim Jezusin në oborret e tempullit, duke predikuar, duke bindur dhe duke iu përgjëruar atyre që e përbuznin që të vinin tek Ai.

Edhe pse e dimë që Krishti ishte dhe është plotësisht njeri dhe plotësisht Perëndi, s’mund të mos pyes veten nëse refuzimi dhe sulmet e lënduan Atë ashtu sikurse ne përjetojmë dhimbjen emocionale. Zakonisht, kur na lëndohen ndjenjat, është një lëndim personal, jo i nderit dhe i lavdisë së Perëndisë. E megjithatë, e vetmja herë që e shohim Jezusin të inatosur tek Ungjijtë është kur cënohet nderi i Atit. Duket se i hedh pas krahëve sulmet personale dhe është gjithmonë i gatshëm dhe i prirur të mos i vërë re fyerjet dhe të falë. Thirrja e Tij e vazhdueshme për falje është pikërisht e tillë – një ftesë për te hiri bujar dhe falja e pamerituar.

Roli i kishës

Ne sigurisht shohim modelin e dorëzimit në heshtje dhe të faljes që Krishti na jep në Bibël dhe shkojmë tek Ai për të gjetur ngushëllim për çdo vuajtje, duke përfshirë abuzimin. Megjithatë, kujdesi “për njëri-tjetrin” dhe ndreqja për të cilën kemi nevojë, ndodh në bashkësi, që është Kisha e Tij. Kishës lokale i janë dhënë pleqtë, dhjakët dhe gratë e perëndishme për t’i shërbyer njëri-tjetrit dhe për t’i folur jetëve të njëri-tjetrit. Këtu mund të fillojë shërimi.

Ndërsa një grua që duron abuzim në martesën e saj mund të inkurajohet duke lexuar udhëzimin tek e 1 Pjetrit “për të duruar në vuajtje”, nëse ajo nuk përballet me dashuri me abuzimin e burrit të saj, ajo e lejon atë të vazhdojë të mëkatojë. Të flasësh për të drejtat e tua mund të të duket e frikshme, por abuzimi, qoftë fizik apo emocional, është një mëkat që ka ndikim në Trupin e Krishtit. Nëse burri është i krishterë, pleqtë e kishës lokale janë në pozitën më të mirë për të folur me të privatisht se si ta dojë gruan e tij “sikurse Krishti e deshi Kishën” (Efesianëve 5:25) dhe ta ndihmojnë të merret me zemërimin e tij në një mënyrë që e nderon Perëndinë. Po kështu edhe për rastet e tjera të abuzimit; disiplina dhe llogaridhënia brenda grupeve të vogla (apo këshillimi privat me pastorin) mund të ndihmojnë që të thyhet cikli i abuzimit dhe t’i lejojnë personat e përfshirë që të falin, të rriten shpirtërisht dhe të shërohen.

Jezusi kujdeset për ndjekësit e Tij dhe Ai dha jetën për të treguar dashurinë e Tij për ta (1 Pjetrit 5:7). Ai me siguri do t’i ngushëllojë, shfajësojë dhe shërojë, si me anë të fuqisë së Frymës së Shenjtë, ashtu edhe me anë të Kishës familje që Ai krijoi për të qenë këmbët dhe duart e Tij.

Marie Notcheva është një autore dhe folëse e krishterë nga Massachusetts, SHBA. Si këshilluese biblike e certifikuar, ajo është kontribuese e rregullt e blogut të Koalicionit të Këshillimit Biblik (The Biblical Counselling Coalition). Në vitin 2011, Calvary Press botoi librin e saj “E çliruar nga humnera: pendimi biblik dhe restaurimi nga robëria e çrregullimeve në të ngrënë.” Ajo e ka vizituar tri herë Shqipërinë dhe e do shumë këtë vend. Ajo ka 4 fëmijë.

Advertisements

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s